AYDIN İL YILLIKLARI - 3


AYDIN İL YILLIKLARI - 3

 

AYDIN İLİNDE YAPILAN İLK YILLIK

 

Aydın ilinde yapılan ilk yıllık İlbay (Vali) Salim Özdemir Günday tarafından hazırlatılarak, Cumhuriyetin 15. Yılında Aydın adlı kitabıdır. Bu eserin ilk sayfasında “Büyük Şefimiz Atatürk’ün bir resmi vardır. İkinci resim iseT.B.M.M.reisi M.A. Renda’ya aittir. Üçüncü sayfadaki resim ise Başbakan Celal Bayar’a aittir. Dördüncü resim ise Atatürk’ten sonra Türk Milletinin iftihar kaynağı olan Gazi Mareşal ve Genel Kurmay Başkanı Fevzi Çakmak’a aittir. Ondan sonraki resim ise Dahiliye Vekili CHP. Genel Sekreteri Şükrü Kaya’ya aittir.

Son resim ise Vali Salim Özdemir Günday’a ait bir resimdir.

Bu yıllığın en önemli özelliği Cumhuriyetin 15. Yılı kutlama törenleri ile Atatürk’ün vefatına rastlamış olmasındandır. Birde Türkiye’de Sanayi-i de devlet Politikası ve Sümerbank Nazilli Basma ve dokuma Fabrikasının Atatürk’ün uğurlu elleriyle açmış olmasıdır.

CHP’nin en önemli politikalarından biri olan “SANAYİ-İ DE DEVLET POLİTİKASI VE NAZİLLİ BASMA FABRİKASININ BİZE KAZANDIRDIKLARI OLMUŞTUR.” Birinci Beşyıllık Endüstrileşme planı ile başlattığı “SANAYİDE DEVLETPOLİTİKALARI   “Sanayi-i de devlet Politikasının ilk meyvelerinden ilki ilimize nasip olmuş, Nazilli basma Fabrikasının bacaları tütmeye başlamıştır. Açılışını bizzat Atatürk’ün uğurlu elleriyle yaptırdığı bu fabrika Cumhuriyetin 15. Yılı nedeniyle değerli vali Salim Özdemir Günday’ın hazırlattığı “Cumhuriyetin 15. Yılında Aydın” adlı yapıtta aynen şöyle yer almaktadır. Kitaba ve O günün anısına hürmeten buraya aynen alıyoruz:

Atatürk diyor ki: “Endüstrileşmek, en büyük, milli davamız arasında yer almaktadır.

NAZİLLİ BASMA KOMBİNASI:

Birinci beş yıllık endüstrileşme planında yer alan Nazilli Basma Kombinasının ehemmiyetini tebarüz etmek için 9 ilkteşrin 1937 tarihinde Başvekilimiz sayın Celal Bayar’ın irad buyurdukları açılış nutuklarından şu söylemleri alıyoruz:

“ -Bu fabrika ilk basma fabrikası olmakla bir şeref taşıdığı gibi, bundan daha üstün ve emsalinin eremediği daha büyük bir mazhariyete de maliktir. Atatürk büyük hasakâr açılış törenine yüksek huzurlarıyla şeref bahşetmişlerdir.” 

Kombinanın Sabit sermayesi 6,5 milyon, mütedavil sermayesi de 1,5  milyon liradır.20500 iğ ve 768 tezgâhı vardır.

Günde 3 posta 2400 amele çalıştırır. Yılda 2.000.000 kilo pamuk işlenir.Senelik üretim kapasitesi 1,800,000 ağırlığında 20.000.000 metre basmadır. Günde 15 ton kömür yakar. İşçilerine yılda 1.000.000 lira ücret verir.

Bu fabrika muhitine senede beş milyon lirayı geçen bir hareket ve kazanç eklemiştir. El ve ev sanayini de himaye ederek iplik verir, ve üretimi bedava ütüler. Fabrika Nazilli-Bozdoğan şosesi üzerinde ve Nazilli’nin ucunda sağlı sollu muhteşem fabrika binaları, asri tesisat, memur ve amele apartımanlarıyla gündüzleri mamur ve modern bir şehir manzarası, geceleri bir nur deryası renk ve hissini verir.

İmar ve iktisat bakımından fabrikanın çevresine ve Nazilliye bahşettiği ölçüsüz faydalardan başka sinesine bütün fabrika ailesini toplayan parti ve Halkevi kurumları ve daima ilerleyen her türlü spor teşkilatıyla donatılmıştır.” Dönemin Başbakanı Olan Celal Bayar’ın nutku daha uzun olduğundan burada kesmek zorunda kaldık.

Salim Özdmir Günday, sıradan bir vali olmayıp Kuvayı-ı Milliye Ruhu ile yetişmiş, Atatürkçü ve Milliyetçi Cumhuriyetçi üstün nitelikleri olan değerli bir valiydi. Cumhuriyete ve Atatürk ilkelerine ve devrimlerine bağlı bir vali idi. Başbakan Celal Bayar ve Aziz Atatürk’ün sevgi ve taktirine mahzar olmuş, Aydın’da devlet adına gerçek anlamda sanayileşme meşalesinin fitilini ateşlemiştir. “DEVLET-HALK ELELE” politikasına yardımcı ve önder ayrıca destek olan  Aydın ve Cumhuriyet Türkiyesi’nin en ileri görüşlü ve büyük valilerinden biridir. Vali Aydın’da var olan turizm potansiyel kaynaklarını keşfetmiş, halkı turizme teşvik etmiştir. Aydın’da istediği Turizm hamlesini Antalya’da bulmuş ve orada başlatarak turizm meşalesini yakmıştır.

Aydında iz bırakan çalışmalarından biride,Türk Tarihi Araştırma Kurumu’nu Aydın’a davet ederek Didim Apollon Tapınağında ve diğer anıtsal yapılarda araştırmalar yaptırmış, bu eserlerin restorasyonunu yaptırarak Sanat  ve Antik dünyaya kazandırmış olmasıdır.Bugün Aydın ili Antik Kültür Varlığına katkıları unutulmaz değerde önemlidir. Günümüzden 83 yıl önce yazılmış o yılların ilkel teknikleriyle basılmış olan bu kitap hakkında sevindirici bilgiler aldık. ADÜ. Öğretim Üyelerinden  Günver Güneş hoca bu kitabı güncelleştirerek yenileştirip bastırmış. Bu yenilenmiş kitap elime geçerse daha bir geniş boyutu ile sizlere tanıtmaya çalışacağım. Bundan sonra size tanıtacağım 1967 Aydın İl Yıllığı olacak. Bu yıllık Süleyman Demirel Hükümetinin içişleri bakanı olduğu yıllarda Türkiye’nin tanınıp ve tanıtılması amacı ile yapıldı. Nasip olursa, bu makalenin sonunda o makaleyi de bulup okuyacaksınız. Şimdilik hoşça kalın ve bizde kalın. 

 

Not: “VELİLER DERTLİ Adlı makalemi okuyupta telefonla bana teşekkür eden okuyucularıma bende teşekkür ederim.

 

Bu makale 67 kez okundu.


Yorumlar
    Henüz bu Makaleye ait yorum bulunmamaktadır. Yorum Yaz