İZMİR “HALK KÜLTÜRÜ ARAŞTIRMALARI” KİTABI ÜZERİNE DÜŞÜNCELER (2)


KİTAPLAR ARASINDA :

--------------------------------

İZMİR “HALK KÜLTÜRÜ ARAŞTIRMALARI” KİTABI ÜZERİNE DÜŞÜNCELER (2)

 

8-İzmir ve Çevresinde Mutfak Kültürü:

Mutfak Kültürü, Günümüz Mutfağı, Özel Gün Yemekleri gibi halk kültürü gibi folklor (Halk Bilimi) gibi konulara detaylı olarak yer vermişlerdir.

“İzmir Halk Kültürü Araştırmaları” kitabında yer alan genelde halkbilimi, halk kültürü (folklor) bağlamında işlenen konu başlıklarından bazılarını hatırlatmakta yarar görüyorum:

Doğum Gelenekleri,(Aycan Hasırcılar), Doğum Önce ve Doğum Sonrası, Doğum Sırasında Yapılanlar, Sünnet İle İlgili Bazı Uygulamalar (İzzet Kocadağ),Sünnetle İlgili Törenler), Sünnet İşlemi ve Sünnet Sonrası, Asker Uğurlamaları (İzzet Kocadağ), Evlenme Gelenekleri (Aycan Hasırcılar ), Eş Seçme Ve Evlilik İsteğini Bildirme, Kız İsteme ve Dünür Gitme, Söz ve Şerbet, Küçük Nişan, Büyük Nişan ve Büyük Yandaşi Gibi Gelenekler, Düğün, Düğün Öncesi Hazırlıklar, Düğünün 2. Ve 3. Günü, Yaşayan Gelenekler,( Bu konularla ilgili geniş bir kaynakça Sayfa: 53, 54.72.102.315.316, 317 ve 318),  Ayrıca kaynak kişiler arasında tanınmış halk bilimci yazarlarımız ve bu  alanda eser vermiş birçok eserleriyle yakından tanıdığı bazı isimleri de görünce daha çok sevindim. İşte kaynak olarak  eserlerinden yararlanan ve kaynaklar arasında  yer alan bazı  halk bilimcileri görüyorum:   İşte bunlardan  bazıları:  Prof. Dr. Pertev Naili Boratav, Prof. Dr. Saim Sakaoğlu,  Prof. Dr. Ahmet Caferoğlu,  Prof. Dr. Abdurrahman Güzel, Doç. Dr. Özgür Savaşçı,  Yard. Doç. Dr. Mehmet Yardımcı,  Doç. Dr. Sami Akalın gibi isimler Kaynakta akademik olarak yazılmıştır.. Ölümle ilgili Bazı Gelenekler ve Uygulamalar: (İzzet Kocadağ),Konu ile İlgili Bazı İnançlar, Halk İnançları,  Hayvanlarla İlgili Bazı İnançlar, Uğur, Kısmet, Bereket İle İlgili Bazı İnançlar, Türbe, Yatır, ve Adak Yerleri (Hakan Sinan Mete ), Hamza Baba ve Kerametleri, Zeybekler Geleneği (İzzet Kocadağ ), Efe, Zeybek, Kızan, Zeybek Kıyafetleri, Başlık, Zeybek Türküleri, Zeybek Oyunları, Ünlü Zeybekler, (İzmir’de yaşamış bazı ünlü Zeybekler şu şekilde açıklıyorlar: Çakırcalı (Çakıcı) Mehmet Efe,  Çakırcalı Koca Ahmet Efe, Poslu Mestan Efe, Gökçen Hüseyin Efe, Kamalı Mustafa Efe, (Kamalı Zeybek), Mehmet Efe, Çamlıcalı Hüseyin, Kör Bayram, Köseli oğlu (Toscalı Zeybek)  ve İnce Mehmet, Halk Sağaltıcılığı ( İzzet Kocadağ), Halk Hekimliği, Halk Veterinerliği, Halk Hekimliği ve Uygulamaları, Arı Sokması, Akrep Sokması,  Yılan Sokması,

Bunlardan başka: Zehirleme, Mide, Karın Ağrısı, Diş Ağrısı, Kol,  Ayak Ağrısı gibi konulara genişçe  yer verilmiştir. Bunlarla ilgili genişçe bir kaynaklar bölümü vardır, Hepsi de Akademik bir kurala uygun olarak yapılmıştır. Halk  Meteorolojisi ve Halk Takvimi ile ilgili Bazı Uygulamalar (İzzet Kocadağ), Yazla ilgili Tahmin ve Tespitler, Kışla İlgili bazı tahmin ve Bilgiler, Yağışla ilgili Bazı Bilgiler ve Halk Takvimi, Keçi Kırkımı (Hakan Sinan Mete ),Balıkçılık, Yanar Gecesi, (Urfa'da Sıra Geceleri vardır), Hıdırellez ve Gelenekleri (Aycan Hasırcılar), Geleneksel Giyim ve Kuşam,  Geleneksel Giysiler, Geleneksel Kadın Giysileri, Baş Giyimi, Beden Giyimi,  İç Gömlek( İç Ğöynek),İşlik, Harbalı Entari, Kemer ve Bel Kuşağı, Ayağa Giyilenler, Geleneksel Erkek Giysileri, Baş Giyimi, Yağlık ve Üstlük, Beden Giyimi, Gömlek; Zıbın, Yelek, İşlik,  Mintan ve Kuşak, Ayağa Giyilenler, Nazar Boncuğu (Hakan Sinan Mete), Çömlekçilik, Nargile Marpucu Yapımı,  Hasırcılık, Keçecilik, İşlemler (Aycan Hasırcılar ),Halk Edebiyatı (İzzet Kocadağ ), Anonim Halk Edebiyatı,   Maniler, Ninniler, Tekerlemeler, Atasözleri; Bilmeceler, Deyimler, Halk Masalları, Efsaneler, Yöresel Sözcük Hazinesi, Çocuk Oyunları (İzzet Kocadağ), Halk Müziği (Hakan Sinan Mete),Halk Dansları, Halk Çalgıcıları(  Hakan Sinan Mete), Deve Güreşleri (İzzet Kocadağ )  ve Aycan Hasırcılar’ın hazırladığı “İzmir ve çevresinde Mutfak Kültürü “ ile son buluyor. (Sayfa:414 )

Kitap 418 sayfa olup tertemiz bir baskı ve son derece kaliteli bir kâğıt ve düzenli bir kapakla hazırlanmıştı.  Ebat olarak 22 X 27,5 boyundadır. Kitapta renkli ve konulara uygun olarak bol bol ilgi çekici fotoğraf ve resimlerle sergilenmiş olup esere albenili bir zenginlik kazandırmıştır. Hiç usanmadan resimleri tek tek saydım aşağı, yukarı 265 fotoğraf- resim kullanılmıştır. İşte onlardan bazıları; kitabın ilk sayfasında Gazi Mustafa Kemal Atatürk ‘ün  konak Meydanında ata binmiş ve halkı selamlayan bir heykeli (s.3), Yine Konak Meydanında bir saat kulesi (s.8), 2 nazar boncuğu (s.10), 1960 yılında yeni dünyaya merhaba diyen bir  bebek, bu bebek  şimdi 81 yaşında  olmalı ( s.23), Bir sünnet alayı (s.26),Askere uğurlama alayı (s.33), Büyük nişanda davetlilerden geline ve damada  kurdele asarken- takı takma / Kiraz- Örencik köyünde (s.42), Seferihisar’ / Düzce köyünde düğünde  keşke yapılırken (s.47), Menemen Doğanköy De bir düğün alayı (s.51), Hamza Baba Türbesinden bir görünüş (s.76- 1987),  İzmir ve Çevresinde boy gösteren Efeler (s. 84,85, 89),Keçi Kırkımında bir tabla (110),İzmir ve Çevresinde  Giyim Kuşamla ilgili  resimler (140,142, 143, 144,145), Oyalar  ve İşlemelerle ilgili resimle (209,211,213,215), Halk Oyunları (372,373,375,377), ve Deve güreşleriyle göze hitap eden fotoğraflar, resimler(388,389,380). Bunlar sadece ilgimi çekenlerden bazılarıdır.

İzmir ve yöresinde oynanan Karambol Oyunu’ da ilgimi çekti.  Bunun bir benzerini Mardin, ili Kızıltepe ilçesinin Esenli köyünde ( Girmelhep ) köyünde de yaşadım. Bu oyunu daha çok 11,12, 15, 17, 18 ve hatta 40 50 yaşlarında olan erkekler oynuyordu. Karambollarımız sadece taştandı. Yuvarlak bilye şeklinde olan bu karambollar değerli araştırmacı yazarımız bu konu ile ilgili yazısını okuyunca beni o eski günlerime götürdü.  Bu oyunda 3,4 veya 5 kişi ile oynanıyor. Fazla kalabalık olmaz. Biz bu karambola  “ĞIRAK“ derdik. Tabi bu oyunun değişik varyantları da vardır…

Yazım bir hayli uzadı. Böylesine emek verilmiş devasa bir kitap için kısa bir yazı yazmadım.  İzmir ve çevresinin halk araştırmaları konusunda gelenekler, görenekler, inançlar, sünnet ve evlenme düğünleri,  kadın ve erkek giysileri, halk edebiyatı, halk müziği, halk oyunları halk çalgıları, çocuk oyunları ve deve güreşleri ve İzmir ve çevresinde mutfak kültürüne kadar birçok folklorik bilgileri araştırıp bir kitapta toplamışlardır, Kitapta en çok hoşuma giden kültürel bilgilerle birlikte bunları araştıranların her konuya uygun olarak yazının son bitiminde kaynakların akademik ve bir folklor araştırmacısının teknik ve yöntemlerine göre hazırlanmasıdır.

Örneğin: İlçe köy, kaynak kişinin adı soyadı, doğum tarihi, tahsili, medeni hali ve mesleği gibi teknik bilgilerin verilmesidir.  Örnek olarak Sünnet ile ilgili kaynaklar:  s: 31,Evlenme, Eş Seçme, söz, Şerbet, Küçük Nişan, Nişan, Düğün ile ilgili kaynaklar: s:53’te görülebilir. Hemen hemen tüm araştırmalarda söz edilen konular akademik ve teknik bir yöntemle yazılmıştır. Bunlarda işin ne denli önemli olduğunu ciddiyetini gösteriyor ve okuyucuya güven veriyor. Bu amaçla araştırmaları yapan arkadaşlarımıza gönülden alkış diyorum.

Kitapta göze çarpan üç araştırmacı yazarımız vardır. Aycan Hasırcılar, Hakan Sinan Mete ve İzzet Kocadağ’ı görüyorum. Tüm emeği geçenlerle birlikte bu değerli araştırmacılarımızı yürekten kutluyor ve ellerine sağlık diyorum.  Kitapta verilen hal kültürü araştırmalarından birkaç örnek vermeyi çok isterdim. Birinden örnek versem diğerlerine de yer vermek gerekirdi. Onun için kimsenin gönlünü kırmak istemem. Bunların kitaptan okunmasını sağlık veriyorum. Özellikle İzmir ve çevresinde mahalle veya ilçelerinde göre yapan tüm öğretmenlerimize ve liseli öğrencilerimize okumalarını tavsiye ediyorum.

Sonuç olarak, Gazi M. Kemal Atatürk ’ün güzel ve yerinde söylenmiş bir sözü vardır:  Türkiye cumhuriyetinin temeli kültürdür. İzmir Valiliğinin destekleriyle İzmir ve çevresinin kültürünü kuşaktan kuşağa taşımaya, yaşamaya çaba göstermişlerdir. Unutulmayan yüz tutmuş bu gelenek ve göreneklerle ilgili kitabı severek  okuduğumu belirtmek isterim. Başta İzmir Valisi Sayın Mustafa Toprak, İzmir Kültür ve Turizm Müdürü ve aynı zaman proje yönetmeni Abdülaziz Ediz, eserin editörü Prof. Dr. Fikret Türkmen’e, yazılarıyla uzun yıllar emek veren Aycan Hasırcılar, H.Sinan Mete, İzzet Kocadağ’a ve kitabın hazırlanmasında emeği geçenlerin tümüne  gönülden tebrik ediyor, böylesine kalıcı ve nitelikli bir  eseri  Türk kültürüne kazandırdıkları için ayrıca teşekkür ediyorum. 

Aydın eski valimiz  Sayın Yavuz Selim Koşger gönüllerde  iz bırakan birn  vali idi.  Şimdi İzmir valisidir. Sayın KOŞGER'e selam ve saygılarımı sunuyor, görevinde sağlık  ve başarılar diliyorum... 

 

Bu makale 743 kez okundu.


Yorumlar
    Henüz bu Makaleye ait yorum bulunmamaktadır. Yorum Yaz