söke ekspres gazetesi
  • söke ekspres gazetesi



SÖKE RAPORLARI: - 2


SÖKE RAPORLARI: - 2

 

“SÖKE İLÇESİNİN İDARİ TARİHÇESİ VE SÖKE KAYMAKAMLARI”

 

Söke ve çevresinin M.Ö. 5000 yıllarından beri Yerleşim yeri olduğu bilinmektedir. Söke’de ilk idari egemenlik, Hititlerle başlar. Hititler’in buradaki egemenlikleri M.Ö. 2000 yıllarına kadar sürmüştür. Bu tarihlerde Söke ve yöresinde sürmüştür. Hititler döneminde bu yöreye Arzawa deniyordu. Daha sonraki yıllarda buralarda Karlar ile Lelegler’in karışık yaşadıklarını görüyoruz. Atina kralı Kodros’un oğulları Anadoluya2göç ederek, bölgeyi ellerine geçirerek, İon dönemini ve uygarlığını başlattılar. Bir Leleg ve Kar kenti olan O dönemde adı Milawanda olan(Milet) kentini işgal ederek, erkeklerini öldürüp kadın ve kızları ile evlenerek, bu eski yerleşkelerde hayatı yeniden başlattılar. İşte bunlara İonlar ve kurdukları Site kentlerinede İon kentleri denildi. Bu kentler 12 adetti. Sonradan Symirna(İzmir) de bunlara katılarak sayıları 13 e yükseldi. İşte İonlar bu bölgede başta Milet, Priené olmak üzere bir çok kent kurdular. En ünlüleri Miletos ile Efesostu. Bu yörelerde İonlar tarafından kurulan bu kentlerin kalıntıları günümüzde izlenmekte ve insanlara esin kaynakları olmaktadır.

Tarihte ilk soy kırımını başlatanlar, Atina Kralı Kodros’un oğullarıdır. Bunlar Milet halkının erkeklerini öldürmüş, kadın ve kızları ile evlenerek yörede yeni bir sayfa açmışlardır. Milet’te katliama uğrayanlar ise Karlar ile Lelegler olmuştur. Yıllar sonra İzmir ve Aydın’ı işgal eden Yunanlılar, buralarda da benzer katliamlar yapmışlardır. Uğun dünyaya medeniyet dersi vermeye kalkan yunanlılar  mı medenidir? Bana bir Alman arkaoloji  profösörü:

-Yunanlılar, Yaptıkları ile utanacakları yerde, öğünmektedirler. Medenilik bumudur? Evet medenilik bu mudur?

M.Ö. 2000 yıllarında başlayan İon Egemenliği, M.Ö. 800 yıllarında yıkılmış yerine Frikya egemenliği başlamıştır. Frikler, egemenliklerini uzun süre koruyamamışlar ve yerlerini M.Ö.670 yılında Lidyalılar almıştır.

Lidyalılar, bölgede uzun süre  egemen olmamakla beraber, özellikle yaptıkları ticaret sayesinde çok zengin olmuşlardır. Milet’ten başlayarak, Asya içlerine doğru uzanan tarihin meşhur “Kral Yolunu” Lidyalılar yapmıştır. Ticaret dünyası için bir reform sayılan parayı da Lidyalılar bulmuştur.

Anadolu’nun diğer bölgeleri ile birlikte Söke, M.Ö.547 yılında Pers egemenliğine girmiştir. Ancak M.Ö. 494 Lade Deniz Savaşı yıllarında Milet ve Didim kentleri yakılıp yıkılmış, Milet ve Didim Halkı Dicle kıyısında bulunan Ampe kentine sürülmüş, Ünlü Apollon Tapınağındaki tapkı heykeli ile tapınağa ait birçok değerli eser ve altında götürülmüştür. Ancak Büyük İskender kumandasındaki Mekadonya ordusu, M.Ö. 333 yılında Persleri yenerek, bölgeyi ele geçirmiştir. Bu tarihten itibaren bölgeye Büyük İskender egemen olmuştur. Daha sonra M.Ö. 64 ‘te söke ve yöresi Rome egemenliğine geçmiştir. M.S. 395’te Roma İmparatorluğu ikiye ayrılınca, bölge Doğu Roma (Bizans) egemenliğine geçmiştir.

Alpaslan 1071 yılında Malazgirt Savaşı’nı kazanınca, Anadolu kapıları Türklere açılmaya başlamış, yörede Türk egemenliğine girmeye başlamıştır. Bu dönemde Söke yöresi bazen Bizans’ın bazen Türklerin egemenliğinde kalmıştır.

Moğolların İlhanlılar kolu Selçuklular devrinde Anadolu’yu baştan başa ele geçirmiş ve Anadolu Selçuklu devleti yerine çeşitli Anadolu beylikleri kurmuşlardır. 1300 yıllarında Moğol baskısı son derece artmıştı. Bu baskı sonucu Selçuklu Komutanı olan Mehmet oğlu Aydın Bey, Türkmen aşiretlerini toplayarak Aydınoğulları Beyliğini kurmuştur. Bu Türkmen aşiretlerinden birinin  başkanı olan Süleyman Şah, dedesi Söke Bey anısına Söke kentini kurmuş bu kente dedesi olan Söke Bey’in adın vermiştir. Söke’nin adı buradan gelmektedir. Diğer adlar ise yakıştırma rivayet ve varsayımlara dayalı olduğu için belgesiz masallar gibidir. Yakıştırma ve uydurmadır.

18. Yüzyıla kadar, Balat İlçenin en büyük yerleşme merkezi olarak önemini korumuş, bu tarihten sonra, Söke yavaş yavaş ön plana çıkmıştır. 1426 yılında ortadan kaldırılan Menteşe Beyliğine merkez olmuştur. O tarihten sonrada Osmanlıların Menteşe Sancağının merkezi olmuştur.

Söke 18. Yüz yıl başlarına kadar, Balat’ın gölgesinde kalmıştır. Söke, 17. Yüzyıl sonlarına kadar Önce Menteşe Beyliği ve daha sonra ise Menteşe Sancağı, daha sonrada Sığla Sancağı merkezi olarak devam etmiştir. 1864 yılında Söke Sancak merkezi İzmir’e nakledildi. Söke’de İzmir’e bağlı bir kaza merkezi oldu. 1868 yılında da İzmir’den alınarak Aydın’a bağlandı. İstiklâl Savaşında Aydın düşman tarafından işgal edilince, Sancak Merkezi tekrar Söke’ye nakledildi. 21 Nisan 1922 yılında Söke’nin de düşman tarafından işgal edilmesi üzerine bu kez Sancak merkezi Çine’ye taşındı.

Söke’nin idari tarihinde ve hayatında Müsellimlerin çok büyük önemleri vardı. Müsellim demek, bugünkü anlamına göre kaymakam demek. Ama bu müsellimlerin kaymakamlardan farkı babadan oğula egemenlik hakkı geçiyor, devlet bunları atamıyor ve görevden alamıyordu. Bir tür derebeylik gibi bir şey. Söke’de Müsellim olarak İlyaszadelerin yeri önemlidir. İlyas Bey’in babası Hamit Bey, kendisi ile birlikte gelen aşireti ile Muğla taraflarına yerleşmiştir. Oğlu İlyas Bey biraz sonra Karateke aşireti ile beraber Akçaşehir (Söke) yerleşmiştir. Ailenin reisleri sıra ile; Hamit Bey, İlyas Bey, Mehmet Ağa, Halil Ağa, İlyas Ağa ve Mehmet Ağadır. Söke, Müsellimlerden Sonra Söke, Osmanlı Devleti’nin resmi kaymakamları tarafından yönetilmeye başladı. Söke’de Osmanlı İmparatorluğu zamanında 1870-1880 yıllarına kadar resmi hükümet memuru yoktu. Söke’de 1880 yılında Osmanlılar tarafından Kaymakamlık kuruldu. Söke’nin ilk resmi kaymakamlık onuru Hacı Rıza Bey’e aittir. Hacı Rıza bey 1880-1881 yılları arasında kısa süreli bir kaymakamlık yaptı.

Biz Kaymakamları Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet dönemi adı altında iki bölümde inceleyeceğiz. Ne yazık ki bazı kaymakamları görev yıllarına ait eksik bilgiler vardır. Bu bilgiler Söke kaymakamlık arşivinde vardır. Kamakamın görevlendireceği bir uzman arşivden bu eksik bilgileri ularak gerçek tarihi bilgileri ortaya koyar. Yeni gelen kaymakamımız bu yazıda o eksikleri görünce giderilmesi için özveride buluacağına inanarak arzediyorum.

OSMANLI DÖNEMİ SÖKE KAYMAKAMLARI:

Kaymakamın Adı ve Soyadı - Görev Yaptığı Yıllar:

1-Hacı Ali Rıza Bey (1880-1881).

2-Mahmut Münip Bey (1881-1882).

3-Mehmet Sait Bey (1882-1884).

4-………………..? (1884-1887).

5-Mehmet Şevki Bey (1887-1889).

6-Hüseyin Avni Bey (1889-1893)

7-Mahmut Raşit Bey (1893-1894).

8-Ali Galip Bey (1884-1897).

9-Muharrem Bey (1898-……).

10-Ali Bey (1907-…….).

11-Burhanettin Bey (1910- ……).

12-Şükrü Tevfik Bey (1915-……..).

13-Mustafa Arif Bey (1919- …….).

14-İsmail Hakkı Bey (1919-1919).

15-Hikmet Bey (1919-…….).

16-Mutasarrıf Hurşit Bey (…..-……….).

17-Mutasarrıf Halil Bey (…..-……….).

18-Kamil Bey (……-1922).

CUMHURİYET DÖNEMİ SÖKE KAYMAKAMLARI:

19/1-Hasan Fikri Bey (…..-1926).

20/2-Ekrem Bey (1926-1926).

21/3- Azmi Bey (1926-1928).

22/4-Ahmet Hasip Bey  (1928-1931). 

23/5-Sadi Bey (1928-1931).

24/6-Niyazi Kızılışık (1935-1936).

25/7-Yahya Eryetim (1936-1939).

26/8- İzzet Örs (1939-1940).

27/9- Hilmi Yurdakul (1940-1943).

28/10-Hüseyin Tezel (…-…).

29/11-Salih Zeki Köseoğlu (…-…).

30/12-Mehmet Can (…-…).

31/13-Muammer Durak (…-…).

32/14-Fuat Bilgin (…-…).

33/15-Fevzi Baysan (…-…).

34/16- A. Nuri Kadıköylü (…-…).

35/17-Mustafa Yıldırım (…-…).

36/18-Doğan Ünlüsoy (1978-1981).

37/19-Halil Kanal (1981-1985).

38/20-Nazmi Kahraman (1985-1988)

39/21-Tevfik Karabalık (1988-1989).

40/22-Şemsettin Uzun (1989-1992).

41/23-Emir Durmaz (1992-1994).

42/24-Şener Can (1994-1997).

43/25-Çetin Yücel (1997-1999).

44/26- İbrahim Çay (1999-2004).

45/27- Celil Ateşoğlu (2004-2008). 

46/28-İsmail Demirhan (2008-2009).

47/29- Mehmet Demirezer (2009-2015).

48/30-Tahsin Kurtbeyoğlu  (2015-2020).

49/31- Soner Zeybek (2020-…).

 

Bu makale 321 kez okundu.


Yorumlar
    Henüz bu Makaleye ait yorum bulunmamaktadır. Yorum Yaz