söke ekspres gazetesi
  • söke ekspres gazetesi



Ensar Turgut Tekin - SÖKE'Yİ ANLATAN VEYA SÖKE HAKKINDA YAZILAN BİLGİ VEREN KAYNAK KİTAPLAR BİBLİYOGRAFYASI


Ensar Turgut Tekin

 

SÖKE’Yİ ANLATAN VEYA SÖKE HAKKINDA YAZILAN BİLGİ VEREN KAYNAK KİTAPLAR BİBLİYOGRAFYASI

 

Antik Tarihi Hititlere dayanan Söke, yeni kurulmuş, tamamen bir Türk kentidir. Şehir Selçuklu devleti yıkılırken doğmuş, kurulmuş ve gelişmiştir. Yapılan araştırmalara göre M.S. 1300 yıllarında kurulup gelişmeye başlamıştır.Bu tarihte bildiğiniz gibi Osmanlı Devleti’de kurulmuştu. Her taşı ve yapısı ile bir Türk kentidir ve her zaman içinde öyle kalacaktır. Kuruluş itibarı ile Osmanlı  Devleti ile yaşıttır.

Önce Aydın oğulları Beyliiği bünyesinde kurulmuş olup, kurucusu ise    Türkmen Aşiret reislerinden biri olan Süleyman Şahtır. 

Türkler, tarihte birçok devlet ve şehirler kurmuşlardır. Kurdukları bu devlet ve kent adları da çoğunlukla büyük Türkler ’in ve kahramanların adıyla adlandırmışlardır. Yapılan bütün araştırmaların çoğunluğunun Söke’nin adını bu varsayıma dayandırdığı da bir gerçektir. Buna göre Söke adı üzerine şu varsayımı bizde kabul ederek değerlendireceğiz: 

“Moğollar’ın İlhanlılar Kolu Selçuklular döneminde Anadolu’yu baştan başa zaptetmişler ve Selçuklu devleti yerine bir takım Anadolu Beylikleri küçük devletlerinin kurulmalarına neden olmuşlardır. Bu istila döneminde bir çok yeni kabilelerde Anadolu topraklarına gelerek boy boy yerleşerek yeni kentler kurmuşlardır. Söke’de işte bu istila ve yeni kurulan şehirler döneminde kurulmaya başlıyor. Bu kenti, Türkmen aşireti reislerinden Süleyman Şah’ın Aydınoğlu Mehmet Bey’den izin alarak kurduğu rivayet edilir. Ord. Prof. Zeki Velidi Togan’ın “ Moğolların Gizli Tarihi” adlı yapıtından elde edilen bilgilere dayandırılarak yapılan anlatılarda İlk kere “SÖKE” adına rastlanmakta olup şu bilgiler verilmiştir. ‘Verilen bu soy ağacı şöyledir:

1)MOĞOLLAR: Hülâgü-1256, Abaka-1256, Ahmet-1282, Ergün -1284, Kiyhatu-1291,Baydu-1295,Gazan Mahmut-1295,Olcaytu-1304, Ebu Sayit Bahadır-1316, Arpa-1335, Musa-1336.

2)RAKİP HANLAR LİSTESİ İSE ŞÖYLEDİR: Mehmet-1336, Tuğa Timur-1338,Cihan-1338, Süleyman Şah-1339.

3)SÜLEYMAN ŞAHIN NESEBİNDE İSE ŞU KAYIT VARDIR: Cengiz Han-Toloy-Hülâgü- Yaşmut- SÖKE- Yusuf Şah- Süleyman Şah. İşte bu Süleyman Şah Söke’nin kurucusu olup, dedesi Söke Beyin adını kurduğu bu kente vermiştir.(İsmail Gün)Bu varsayım belgeli tarihi bir gerçekse en doğrusu da budur. Bunun dışında ki varsayımlar birer söylenceden başka bir dayanağı olmayan belgesel dayanağı olmayan varsayımlardır Bunu bir örnekle daha belirgin hale getirelim: Bildiğiniz gibi Söke’de Konumu ve Coğrafi yapısı ile yazın devamlı rüzgar eser. Bu rüzgarın esmesini iklime ve Söke’nin coğrafi yapısına dayandırmak gerekirken, halk söylencelerle başka bir boyuta taşımış Aydın oğlu Mehmet Bey’in duası ile “Sökül ya mübarek!” demesi ile rüzgar sökün edip, rüzgar esmeye başlamış da, bundan sonra  Söke’nin adı bu sökünden değişerek Söke olmuş! Hani belgesi, hani tarihi, kimden rivayeti? 

SÖKE KENTİ’NİN KURULUŞ ÖYKÜSÜ

Bu kentin kurucusu Süleyman Şah, Miladi 1339’da saltanata çıkıyor. Fakat dedesi zamanında takriben 1300 tarihlerinde Batı Anadolu’da Moğol mezalimi son derece artmıştır. Bu zulumlar esnasındakilerinden Aydın oğlu Mehmet Bey ,Türkmen Aşiretlerini etrafına toplayarak , “Aydınoğulları Beyliği Devleti’ni” kurmuştur. Bu Türkmen Aşiretleri yukarıda adı geçen Süleyman Şah’ın dedesi SÖKE’nin adına izafeten Söke’yi kurmuştur.

Evliya Çelebi 1672 tarihinde Söke kelimesi ve şehrini kayıt ettiğine göre Şarl Teksiye’nin “ KÜÇÜK ASYA” adlı yapıtından da kayıtlı olduğu nazariyesinden daha kuvvetli olarak bu düşünceyi kabul ediyoruz. Bu konuda bu varsayımı Halil Ethem’in Len Pulden tercüme ettiği “Düveli İslamiye” tarihi tenvir etmiştir. Yanı bu eser konuyu aydınlatarak, doğrulamıştır.

Bundan başka tarihte kullanılmış bir ad daha görüyoruz. Bu ad ise, “AKÇA ŞEHİR” namıyla anılmıştır. Son zamanlara kadar Söke ve namı diğer  adı olan Akça Şehir kaydıyla resmi “SALNAMELERDE” Rastlanır idi. Aydınoğulları ve Osmanlılar zamanında daha çok kullnılırdı. Akçaşehir denmesinin nedeni ise şu iki kaynağa dayandırılarak anlatılır: 

Birinci anlatıya göre: Söke’nin kurulması sırasında Yapılarda kullanılan taş malzeme, Prien  harebelerinden sökülerek getirilerek yapılarda kullanılıyordu. Bu taş malzeme ak mermerlerden oluştuğu için yapılar ak bir görünümde idi.

Bu yapılardan dolayı bu kente “AKÇAŞEHİR” deniyordu.

İkinci anlatıda ise şu tez öne sürülüyordu: Söke ve çevresindeki köyler ve kasabaların ürünleri Söke’ye ve Söke pazarına getirilerek Akçaya çevrildiğinden halk bu şehre Para şehri anlamına  gelen Akçaşehir diyordu.

Bunların dışında yazılan Söke kitaplarına birkaç yakıştırma adlar konulmuş olsada , bunların gerçeği yansıtan bir tarihi değeri olmadığı için biz burada kafaları daha fazla karıştırmamak üzere bu diğer adlar üzerinde durmayacağız. Çünkü tarihi kayıtları olmayan söylencelerden olduğu için bunlara yer vermiyoruz.  Şimdi ise günümüze kadar, Söke hakkında bilgi bulunan yayınlanmış yazılı kaynakları bir bibliyoğrafi biçiminde verelim.

 

SÖKE’Yİ ANLATAN YAZILI KAYNAKLAR VE KİTAPLARIN BİYOGRAFYASI

1) SÖKE TARİHİ VE COĞRAFYASI-1

Orjinal Adı:”Söke Tarihi ve Coğrafyası.

Yazarları: İsmail Gün- Ahmet Özdemir.(Emekli Öğretmenler. Söke de görev yapmışlar.

Kitabın Yazıldığı ve yayınlandığı Tarih: 1943 C.H.P. Basımevi-AYDIN

Katkı veren: Halkevinin yardımları ile yayınlanmıştır.

Kitabın Özelliğ: Tarihte ilk kere yeni harflerle yazılıp yayınlanmış olması. Bu dalın ilki oluşu. Kitabın Nerede Saklandığı: Emekli Öğretmen ve Araştırmacı yazar Ensar Turgut Tekin’in özel Kütüphanesinde.

ÖZETİ: Kitap, Söke’nin ilk coğrafi yapı ve özelliklerini, Tarihi geçmişini iki Öğretmenin yerinde ve görerek araştırma ve incelemelerini içeriyor. Tarihi ile alakalı geniş dökümanter  bilgi veriliyor. Bugüne kadar Söke hakkında yazılan kitaplara kaynak olarak alınıyor. 

                                                      

SÖKE’Yİ TANITAN VE ANLATAN KAYNAK KİTAPLAR VE DÖKÜMANTERLER

Kitabın veya Kaynağın Adı - Yazarları ve Yayınları:

 1) Kamusulalem  - Şemsettin Sami

 2) Coğrafya Araştırmaları - Dil ve Tarih Fakültesi.

 3) Küçük Asya - Şarl Texsiye

 4) Küçük Asya’da Sönmüş Şehirler - Felix Sartiyö

 5) Mısır ve Ege Tarihi Notları - Arif Müfit Mansel.

 6) Aydın İli Tarihi  - H. Şölen-Asaf Gökbel

7) K üçük Asya Kavimleri - D.T:T:C. Yayını.

8) Türk Kültürü Dergisi - İsmail Hami Danişment.

9) Herodot Tarihi - Herodot

10) Osmanlı Devlet Teşkilatı - İsmil Hakkı Uzunçarşılı.

11) Tarih Araştırmaları - Dil, Tarih Coğrafya Fakültesi.

12) Prien Albümü - Halk Evi Söke 

13) İlyas Ağa Vakfiyesi - Vakıflar İdaresi.

14) Türkler’in Tarihi Umumisi - Hüseyin Cahit Tercümesi.

15) Eti ve Hitit Tarihi Medeniyeti - Mehmet Şükrü.

16) Etiler - S. Kandemir

17) Naima Tarihi - Naima

18) Tarih-i Cevdet - Cevdet Paşa.

19) Osmanlı Tarihi - Ahmet Rasim.

20) Evliya Çelebi Cilt 9 - Maarif Vekaleti

21) Gazi Mustafa Kemal - Suat Tahsin

22) Türk İnklap Tarihi - Hikmet Bayru

23) İnklap Tarihi - Semih Nafiz Tansu

24) Selçuklu Kültür Hayatı - İsmail Gün

25) Moğolların Gizli Tarihi - Zeki Velidi Togan

26) Cumhuriyet’in 15. Yılında Aydın - Aydın Valiliği

27) Aydın İl yıllığı-1967 - “              

28) Aydın İl Yıllığı-1963 - “            

29) T:C. 75. Yılında Aydın - “           

30) Kuşadası - Müjgan Şevkay

28) 2000 Aydın Prestij - Hüdaverdi Akgün

29) 2000 Aydın İş Dünyası - Ajans Medya

30) Vilayetlerimizin Tarihi - Arkın Yayınları

 

SÖKE İÇİN YAZILMIŞ KİTAPLAR:

Kitabın Adı - Baskı Tarihi ve Yazarı:

1) Söke Tarihi ve Coğrafyası - İsmail Gün-Ahmet Özdemir.

2) Söke Tarihi ve coğrafyası - Kerim Özbekler

3) Söke - Hilmi Meydan

4) Söke - Yaşar Çağbayır

5) Ağalar Memleketi Söke - Kerim Yalçınkaya 

6)Söke Tarihi ve Kültürü  - 09 Ajansı

7) Sarıkemer Tarihi ve Coğrafyası - Ensar Turgut Tekin

8) Hizmette on yıl - Söke Belediyesi.

9) Söke Sempozyumları - “         

10) Söke Tarım ve çevre-97 -           

11) Karun’dan Karia’ya - Muzaffer Kayhan

12) Doludizgin ve Kalpaklılar - Samim Kocagöz

13) Cafer Efe - Sabahattin Burhan

 

Ben, bu listeyi kendi kaynaklarımdan seçerek   bulduğum  eserlerden seçtim. Elbette daha başkaları da vardır. Araştırılarak bunlarla alakalı geniş bir liste oluşturulabilir.  Bunların dışında Söke doğumlu olupta başka illerde yaşayan bir çok yazarımız vardır. Yine başka ilde ve ilçede doğmuşta Söke’yi vatan kabul edip orada yaşan bir çok yazarlarımız ve ozanlarında çok değerli eserleri vardır. Bu eserlerin toplanarak, Hacı Halilpaşa Kütüphanesinde bir reyonda sergilenerek halkımızın yararlanmasına sunulması çok iyi bir kültür hizmeti olacağına inancım tamdır. Bu bölümün oluşmasına Kaymakamlığımızın ve Belediyelerimizin katkı ve destek olması çok yararlı olacaktır. Bizden yazmak, sizlerden uygulamaya koymak Söke’ye Kültür açısından çok şeyler kazandırabilir. İlgililere saygılarımla! 

 

Bu makale 271 kez okundu.


Yorumlar
    Henüz bu Makaleye ait yorum bulunmamaktadır. Yorum Yaz